Ko te whatunga hiko he whatunga e hono ana i ngā tipu whakaputa hiko ki ngā raina ngaohiko teitei e kawe ana i te hiko i tawhiti atu ki ngā teihana hiko iti – te "tuku". Ina tae ki tētahi ūnga, ka whakaitihia e ngā teihana hiko iti te ngaohiko hei "tohatoha" ki ngā raina ngaohiko waenga, kātahi ka haere tonu ki ngā raina ngaohiko iti. Hei whakamutunga, ka whakaitihia e te whakawhiti hiko i runga i te pou waea ki te ngaohiko whare o te 120 volts. Tirohia te hoahoa i raro nei.
E toru ngā wāhanga matua o te whatunga hiko whānui: te whakaputa hiko (ngā tipu hiko me ngā whakawhiti hiko whakaneke), te tuku hiko (ngā raina hiko me ngā whakawhiti hiko e mahi ana i runga ake i te 100,000 volts – 100kv) me te tohatoha hiko (ngā raina hiko me ngā whakawhiti hiko i raro i te 100kv). Ka mahi ngā raina hiko i ngā ngaohiko tino teitei mai i te 138,000 volts (138kv) ki te 765,000 volts (765kv). Ka roa rawa ngā raina hiko – puta noa i ngā raina ā-rohe, tae atu ki ngā raina whenua.
Mō ngā raina roa ake, ka whakamahia ngā ngaohiko teitei whai hua ake. Hei tauira, ki te takiruahia te ngaohiko, ka tapahia te ia kia haurua mō te nui o te mana e tukuna ana. He rite te ngaronga o te tuku raina ki te tapawhā o te ia, nō reira ka tapahia ngā "ngaronga" raina roa mā te whā taurite ki te takiruahia te ngaohiko. Ka noho ngā raina "Tohatoha" puta noa i ngā tāone me ngā rohe e karapoti ana, ā, ka horapa atu i roto i te āhua rākau porotaka. Ka tipu tēnei hanganga rite ki te rākau ki waho o tētahi teihana hiko, engari mō ngā take pono, he maha ngā wā kei roto i te iti rawa kotahi te hononga tārua kāore i whakamahia ki tētahi teihana hiko tata. Ka taea te whakahohe wawe i tēnei hononga mēnā he āhuatanga ohorere kia taea ai te whāngai i te rohe o tētahi teihana hiko e tētahi teihana hiko rerekē.
Wā tuku: Hakihea-31-2020
